برای مسلمانی که از ایران، لبنان یا ترکیه به ملبورن آمده، سال اول در استرالیا تجربهای است که توصیفش دشوار است. همه آنچه ثابت و قابلاتکا به نظر میرسید — وقت فجر، طول روز در رمضان، لحظه مغرب — یکباره فرق میکند. نه به این دلیل که روش محاسبه عوض شده، بلکه چون ملبورن در نیمکره جنوبی است. اینجا دسامبر اوج تابستان است و ژوئن وسط زمستان. رمضانی که در ماههای «زمستانی» تقویم ایرانی میافتد، در ملبورن تابستانی است — و برعکس.
موقعیت جغرافیایی و معنای آن برای نماز
ملبورن در عرض جغرافیایی ۳۷,۸۱ درجه جنوبی و طول جغرافیایی ۱۴۴,۹۶ درجه شرقی واقع شده است. این تقریباً همان عرض جغرافیایی تهران (۳۵ درجه شمالی) یا سئول (۳۷ درجه شمالی) است، اما در نیمکره مقابل. یعنی چرخه سالانه طول روز در ملبورن تصویر آینهای تهران است: وقتی در تهران بلندترین روز سال است، در ملبورن کوتاهترین است و برعکس.
در تابستان ملبورن (دسامبر تا فوریه) روز به ۱۴ تا ۱۵ ساعت میرسد: فجر حدود ۴:۳۰ صبح و مغرب بعد از ۲۰:۳۰ است. در زمستان (ژوئن تا اوت) روز به ۹ تا ۱۰ ساعت کاهش مییابد: فجر حدود ۶:۱۵ و مغرب حدود ۱۷:۱۵. نوسانات کاملاً قابل مقایسه با تهران است — فقط شش ماه جابهجا شده.
جهت قبله از ملبورن: به سمت شمالغرب
یکی دیگر از چیزهایی که مسلمانان مهاجر از نیمکره شمالی را گیج میکند جهت قبله است. از ملبورن، کعبه در جهت شمالغربی قرار دارد — آزیموت قبله حدود ۲۹۵ درجه از شمال در جهت عقربههای ساعت است. یعنی نمازگزار نه رو به جنوب و نه رو به شرق — آنطور که در اکثر کشورهای مسلمان معمول است — بلکه رو به شمالغرب میایستد. تمام مساجد ملبورن بر اساس همین آزیموت ساخته شدهاند.
جامعه مسلمان ملبورن
ملبورن یکی از چندملیتیترین شهرهای جهان است و جامعه مسلمانش این تنوع را منعکس میکند. اینجا مهاجران از لبنان، ترکیه، افغانستان، پاکستان، اندونزی، سومالی و بوسنی در کنار هم زندگی میکنند. بر اساس سرشماری استرالیا، حدود ۶ درصد از ساکنان ملبورن مسلمان هستند — یکی از بالاترین نسبتها در میان شهرهای بزرگ استرالیا.
مرجع اصلی برای مسلمانان شورای اسلامی ویکتوریا است که جدول رسمی اوقات نماز برای ایالت را منتشر میکند. مساجد در سراسر شهر پراکندهاند — بهویژه در حومههای غربی و شمالغربی که تاریخاً بخش بزرگی از جمعیت مسلمان اینجا ساکناند.
رمضان در زمستان استرالیا — و تابستان
تجربه رمضان در ملبورن به شدت به فصلی بستگی دارد که در آن میافتد. وقتی رمضان در زمستان استرالیا است — روزه کوتاه (حدود ۱۱ تا ۱۲ ساعت) است، زود تاریک میشود و افطار هنوز در روشنایی روز به حساب میآید. وقتی رمضان در تابستان میافتد — تصویر کاملاً متفاوت است: روزه ۱۵ ساعت یا بیشتر طول میکشد و شب بین افطار و سحر بسیار کوتاه است. مسلمانان ملبورن هر دو سناریو را میشناسند و از مدتها قبل از آغاز ماه رمضان دنبال میکنند که امسال چه وضعیتی خواهد داشت.